Zarząd Niemiecko-Polskiego Stowarzyszenia Sędziów stanowczo krytykuje ustawę kagańcową dotyczącą polskich sędziów

Zarząd Niemiecko – Polskiego Stowarzyszenia sędziów krytykuje nowe uregulowania z zakresu prawa dyscyplinarnego dotyczące sędziów i prokuratorów oraz rozszerzenie kompetencji Izb Sądu Najwyższego wprowadzone uchwaloną przez Sejm dnia 20.12.2019r. ustawą dyscyplinującą sądy.

Stan faktyczny:
W oparciu o decyzję Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 19.11.2019r. w sprawie pytań prejudycjalnych, Izba Pracy i i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego w dniu 05.12.2019r. wydała wyrok, w którym stwierdziła, iż powołana w ramach reformy sądownictwa , nowa Izba Dyscyplinarna nie jest sądem ani w rozumieniu prawa polskiego ani prawa Unii Europejskiej. Zasadniczym stwierdzeniem było przy tym uznanie, iż Krajowa Rada Sądownictwa (KRS) w swoim obecnym składzie nie jest organem bezstronnym i niezawisłym od władzy ustawodawczej i wykonawczej. Tym samym podważone zostało prawo do orzekania przez wszystkich nowo obsadzonych przez KRS sędziów.
Dnia 12.12.2019r. grupa parlamentarna Zjednoczonej Prawicy wystąpiła z projektem ustawy dyscyplinującej sędziów (druk 69). Już dnia 20.12.2019r. na nocnym posiedzeniu Sejmu ustawa ta została przyjęta i jest reakcją władzy ustawodawczej ( a konkretnie PIS – Frakcji Zjednoczonej Prawicy, jako że tylko oni głosowali dnia 20.12.2019r. za przyjęciem przedłożonych poprawek) na orzeczenie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 19.11.2019r oraz orzeczenia polskich sądów, jakie od tego momentu zapadły.

Zgodnie z tą ustawą sędziom zakazuje się między innymi kwestionowanie skuteczności powołania innych sędziów. Ponadto nie zezwala się na kwestionowanie umocowania sądów i trybunałów czy też innych organów państwowych.

Zasadnicze zmiany to:
Podczas gdy do tej pory polski sędzia orzekający w sądach powszechnych odpowiadał dyscyplinarnie za oczywistą i rażącą obrazę przepisów prawa jak również za uchybienia godności urzędu , nowa ustawa rozszerza zakres odpowiedzialności o następujące postępowania (art.107 Prawa o ustroju sądów powszechnych):
– działania lub zaniechania mogące uniemożliwić lub istotnie utrudnić funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości
– działania kwestionujące umocowanie sędziego, skuteczność powołania sędziego albo uprawnienia jakiegoś polskiego organu konstytucyjnego
– działalność publiczną niedającą się pogodzić z zasadami niezależności sądów i niezawisłości sędziów (punkt ten został prawie przejęty prawie dokładnie z art.178 ust.3 konstytucji)

Naruszenia przepisów ustawy mogą skutkować między innymi karami pieniężnymi (do wysokości miesięcznego wynagrodzenia), przeniesieniem albo usunięciem ze stanowiska sędziego. W przypadku działania lub zaniechania które w obecnym brzmieniu stanowią przewinienia służbowe (takie jak uniemożliwienie/utrudnienie funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, kwestionowanie umocowania sędziego itd, określoną działalność publiczną) przewidzianymi zasadniczo karami są kara przeniesienia sędziego na inne stanowisko służbowe lub złożenie sędziego z urzędu (nowy art.109 §1a ustawy o ustroju sądów powszechnych). Do orzekania w przypadkach przewinień służbowych , które zakwalifikowane zostaną jako „działalność kwestionująca umocowanie sędziego, skuteczność powołania sędziego albo uprawnienia jakiegoś polskiego organu konstytucyjnego „ przewidziany jest szczególny organ. Podczas gdy do tej pory w sprawach dyscyplinarnych przeciwko sędziom sądów powszechnych w pierwszej instancji właściwe były sądy dyscyplinarne przy sądach apelacyjnych , tak obecnie w wyżej opisanych przypadkach, jak w przypadkach umyślnych przestępstw, właściwa będzie Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego. Izba ta otrzymuje również prawo do zezwolenia na zatrzymanie lub prowadzenie postępowania karnego przeciwko sędziom, co do tej pory należało do kompetencji właściwych sądów dyscyplinarnych. Oznacza to, że do właściwości Izby Dyscyplinarnej będą należeć sprawy o pociągnięciu do odpowiedzialności karnej lub zastosowanie tymczasowego aresztowania w stosunku do sędziów, asesorów sędziowskich i prokuratorów. (nowy art.27 § 1 cyf.1 F).

Do nowej ustawy o Sądzie Najwyższym wejdą uregulowania przekazujące Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych prawo do podejmowania decyzji w kwestiach prawnych mogących dotyczyć niezawisłości sędziego lub niezależności sądu (art 82§§2-5 F).

Przepis przejściowy ustawy z dnia 20.12.2019r przewiduje (art 10), że po wejściu w życie, nowe uregulowania będą miały zastosowanie również do tych toczących się już postępowań, które swoim zakresem należeć będą do rozszerzonych kompetencji Izby Nadzwyczajnej Kontroli i Spraw Publicznych. Sądy dostają zlecenie by w przeciągu siedmiu dni od wejścia w życie ustawy przekazały Izbie odpowiednie sprawy.

Nowelizacja z dnia 20.12.2019r. ma wejść w życie w przeciągu 7 dni od jej ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Do dnia 22.01.2020r. Senat może wprowadzić do niej poprawki. Sejm może jednak te poprawki odrzucić. Na weto Prezydenta nie ma co liczyć. W telewizyjnym wywiadzie w dniu 22.12.2019r. Prezydent poparł nowelizację ustawy.

Ponadto do polskiego prawa karnego wprowadzona zostanie przestępstwo naginania prawa, co również budzi obawy ekspertów.

Pozytywne oceniamy odrzucenie ujętego jeszcze w projekcie ustawy punktu nakazującego sędziom składanie oświadczenia o prowadzeniu aktywności internetowej. Uznajemy jednak za sprzeczny z zasadami państwa prawnego i ograniczający prawo sędziów do bycia członkami w stowarzyszeniach art 88a § 1 Ustawy, nakazujący wszystkim sędziom złożenie pisemnego oświadczenia o członkostwie w stowarzyszeniu ze wskazaniem nazwy i siedziby , pełnionych funkcji oraz okresu członkostwa.

Nasze stanowisko:
Niemiecko – Polskie Stowarzyszenie Sędziów powstało w 2006 r. Celem naszego Stowarzyszenia jest:
– wspieranie wzajemnego zrozumienia systemu prawnego w Polsce i w Niemczech
– przyczynianie się do zintegrowania systemów prawnych w ramach Unii Europejskiej,
– umocnienie niezawisłości sędziowskiej poprzez wzajemne wsparcie,
– przyczynianie się do kształtowania przyjaznych stosunków pomiędzy Polakami i Niemcami poprzez organizowanie osobistych spotkań,
– przekazywanie informacji na temat zmian w ustawodawstwie, orzecznictwie i wymiarze sprawiedliwości w Polsce.

Czujemy się zobowiązani do realizacji powyższych celów i dlatego nie możemy milczeć w sytuacji, kiedy w centralnych kwestiach dotyczących praworządności państwa – a bez niezależnego sądownictwa praworządne państwo nie istnieje – zostaje przekroczona czerwona linia i dochodzą do nas takie niepokojące wiadomości.

Niemiecko – Polskie Stowarzyszenie Sędziów wyraża głębokie zaniepokojenie reformami wymiaru sprawiedliwości, jakie zaszły w Polsce w ostatnich 4 latach. Nie tylko naruszają one zasadę praworządności będącej jednym z filarów demokratycznego społeczeństwa. Zachodzące zmiany używane są coraz bardziej do prowadzenia postępowań karnych i dyscyplinarnych przeciwko sędziom, prokuratorom i adwokatom. Ustawa z dnia 20.12.2019r. jest smutnym zwieńczeniem części reformy wymiaru sprawiedliwości skierowanej przeciwko niezależności sędziów. Ustawa dyscyplinująca sędziów jest w rzeczywistości instrumentem do dyscyplinowania, a poprzez przyznanie nowych kompetencji Izby Dyscyplinarnej prowadzi do skrócenia ciągłości instancyjnej a tym samym do ograniczenia efektywnej obrony prawnej przed środkami dyscyplinarnymi.

Polski Rzecznik Praw Obywatelskich, dr. Adam Bodnar, w swoim wystąpieniu przed Parlamentem w dniu 20.12.2019r. powiedział, że ustawa ta odbierze Polsce jedno z podstawowych praw obywatelskich – prawo do niezawisłych sędziów. 19.12.2019r., Věra Jourová, jedna z wiceprezydentów Komisji Europejskiej wystosowała list skierowany do Prezydenta Andrzeja Dudy, Prezesa Rady Ministrów Mateusza Morawieckiego oraz do Marszałków obu Izb w Parlamencie , apelując do wszystkich polskich instytucji o wstrzymania prac nad nowym projektem ustawy do czasu przeprowadzenia wszystkich niezbędnych konsultacji. Pod tym apelem podpisało się wiele organizacji i stowarzyszeń sędziowskich w kraju i zagranicy. Również eksperci, w tym członkowie Polskiej Akademii Nauk i Biura Analiz Sejmowych ostrzegają przed ryzykiem braku zgodności projektu ustawy z dnia 12.12.2019r. Z prawem unijnym, między innymi odnośnie niezależności sądów i sędziów.
Większość rządząca nie interesuje się jednak argumentami krytyków i reaguje z pozycji siły tymi ustawami. Nie świadczy to jednak o sile, ale o słabości, kiedy zarówno polski Prezydent jak i polski Minister Sprawiedliwości oświadczają, że nie życzą sobie opinii zagranicznych ekspertów prawnych.
Wobec merytorycznie ugruntowanej krytyki należy odroczyć pracę legislacyjną celem zapewnienia pewności prawnej. Należy zagwarantować, że nie zostają podjęte żadne działania na podstawie tej ustawy dyscyplinującej, zanim nie zostaną rozstrzygnięte wątpliwości co do zgodności z prawem unijnym.

Zarząd Niemiecko – Polskiego Stowarzyszenia Sędziów wzywa zatem odpowiedzialne osoby w Polsce, aby zaprzestały działań skierowanych przeciwko sędziowskiej niezawisłości i nie wykorzystywały postępowania dyscyplinarnego do uciszania krytycznych opinii.

This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Comments are closed.