Tagungsbericht/Sprawozdanie 2013

Doroczna konferencja- 26. do 29. września 2013r. w Dreźnie
„Dyskryminacja w Polsce i w Niemczech – prawo a rzeczywistość“
Diskriminierung in Polen und Deutschland – Recht
und Wirklichkeit
vom 26.–28. September 2013 in Dresden

Eine Tagung der Deutsch-Polnischen Richtervereinigung in Kooperation mit der polnischen Richtervereinigung IUSTITIA und der Neuen Richtervereinigung NRV, in Kooperation mit dem Lehrstuhl für Polnisches Öffentliches Recht, einschl. Europa- und Wirtschaftsrecht an der Juristischen Fakultät der Europa-Universität Viadrina und der Deutsch-Polnischen Juristenvereinigung gefördert durch die Stiftung für deutsch-polnische Zusammenarbeit und die Friedrich-Ebert-Stiftung
1a. Mein Polen: Immigration und Integration
– Eric Alira
1b. Moja Polska: Imigracja i Integracja
– Eric Alira
2a. Hassrede und Verbrechen aus Hass vor ethnischem, rassistischem und nationalistischem Hintergrund in Polen
– Dr. Aleksandra Gliszczyńska-Grabias
2b. Mowa nienawiści i przestępstwa z nienawiści na tle etnicznym, rasowym narodowościowym w Polsce
– dr. Aleksandra Gliszczyńska-Grabias
3a. Die gesellschaftlich-rechtliche Situation von LGB in Polen
– Zofia Jabłońska
3b. Sytuacja społeczno-prawna osób LGB w Polsce
-Zofia Jabłońska
4a. Die polnische Antidiskriminierungs-Gesetzgebung als loi spectacle
– Prof. Dr. Ewa Łętowska
4b. Polskie ustawodawstwo antydyskryminacyjne jako loi spectacle
– Prof. dr. Ewa Łętowska
5a. Diskriminierung aufgrund sexueller Orientierung in der Rechtsprechung des EGMR -Dr. Tomasz Milej

5b.Dyskryminacja ze względu na orientację seksualną w orzecznictwie ETPCz
-Dr. Tomasz Milej
6a. Das polnische Gleichstellungsrecht und seine tatsächliche Umsetzung
Dr. Dorota Pudzianowska
6b. HFPC przeprowadziła badania opublikowane jako raport „Rasizm w Polsce – dr. Dorota Pudzianowska
7a. „Die Rechtsetzungsvorschläge der Europäischen Kommission im Bereich des Güterrechts für verheiratete Paare sowie für eingetragene Partnerschaften
– Alexandra Thein Mitglied des Europäischen Parlaments
1a.Eric Alira
Mein Polen: Immigration und Integration

Die Integration von Immigranten ist kein einseitiger Prozess. Meiner Überzeugung nach ist Integration gleichzeitig eine Wahl des Immigranten und paralleles Wirken von Seiten derer, die aufnehmen und integrieren.
Fürchten wir nicht, einander kennenzulernen, fürchten wir nicht eine andere Kultur, Tradition!
Integration durch Erziehung: Unterstützung beim Erwerb der Sprachfertigkeiten und einer Mulitkulturalität von jüngsten Jahren an sowie bei der Jugend durch die Sicherung gleichen Zugangs zu Erziehung.
Integration durch Kultur: Zusammenarbeit mit Hochschulen sowie die Ermunterung der Studenten mit Kulturzentren im rahmen der Vorstellung ihrer Kultur und Tradition insbesondere bezogen auf die jüngsten und die Jugend (das hilft beim Kampf gegen Intoleranz, die meistens durch fehlendes Wissen über die andere Kultur entsteht).
Integration durch Beschäftigung: Erleichterungen beim Zugang zum Arbeitsmarkt für Immigranten sind ein Schlüsselelement der gesellschaftlichen Interaktion und der ökonomischen Unabhängigkeit.
Integration durch gleichen Zugang zu Wohnungen: das Schaffen „gemischter Wohnquartiere“ hilft ein Ausschließen einzuschränken, indem das gegenseitige Verständnis zwischen den Kulturen gefördert wird.
Integration durch gesellschaftliches, politisches und bürgerliches Engagement: die Ermunterung von Immigranten sich im täglichen gesellschaftlichen bürgerlichen Leben einzubringen.

Zum Schluss zitiere ich ein Fragment eines Textes meiner Lieblingsgruppe „Israel Vibration“, die singt – ich zitiere: immer wissen wir, woher wir stammen, aber niemals wissen wir, wohin wir fahren. Unabhängig davon, woher wir stammen und wohin wir unterwegs sind, das Ziel ist eines, nämlich zu leben.

1b. Eric Alira
Bruksela
Moja Polska: Imigracja i Integracja
MOJA POLSKA: IMIGRACJA I INTEGRACJA

Integracja imigrantów nie jest jednokierunkowym procesem. W moim przekonaniu, integracja jest zarówno wyborem imigranta jak i paralelnymi działaniami ze strony tych, którzy przyjmują i integrują.
Nie bójmy się poznawać się, nie bójmy się innej kultury, tradycji.
Integracja poprzez edukację: wspieranie zdobywania umiejętności językowych i wielokulturowości od najmłodszych lat oraz wśród młodzieży przy zapewnieniu równego dostępu do edukacji.
Integracja poprzez Kulturę: współprace z uczelniami oraz zachęcanie studentów do współpracy z ośrodkami kultury w ramach przestawienia swoich kultur i tradycji zwłaszcza do najmłodszym oraz młodzieży (to pomaga w zwalczaniu nietolerancji, która najczęściej pochodzi z niewiedzy o innej kulturze).
Integracja przez zatrudnienia: uproszczenie dostępu do rynku pracy dla imigrantów jest kluczowym elementem interakcji społecznej i niezależności ekonomicznej.
Integracja poprzez równy dostęp do mieszkań: Stworzenie „mieszanych dzielnic“ pomaga ograniczyć wykluczenie promując wzajemne zrozumienie między kulturami.

Integracja przez zaangażowania społeczne, polityczne i obywatelskie: zachęcanie migrantów do zaangażowania się w codziennym życiu społeczeństwa obywatelskiego.
Na zakończenie zacytuję fragment tekstu jednego z moich ulubionych zespołów „ Israel Vibration” który śpiewa cytuję: zawsze wiemy skąd pochodzimy, ale nigdy nie wiemy, dokąd jedziemy. Bez względu na to skąd pochodzimy i dokąd zmierzamy, celem jest jeden czyli żyć.

2a. Dr. Aleksandra Gliszczyńska-Grabias
Hassrede und Verbrechen aus Hass vor ethnischem, rassistischem und nationalistischem Hintergrund in Polen

Das Phänomen der Hassrede und der Verbrechen vor ethnischem, rassistischem und nationalen Hintergrund in Polen haben ihr Spezifikum, was sehr gut Beispiele aus der Tätigkeit der Gesellschaft gegen Antisemitismus und Xenophobie „Otwarta Rzeczpospolita“ (Offene Republik), die zig unterschiedliche Interventionen in Angelegenheiten, die Fälle von Aufrufen zu Hass oder Beleidigung oder Gewaltanwendung vor dem Hintergrund von Hass aus rassistischen, ethnischen, nationalistischen oder religiösen Gründen, betreffen, unternommen hat. Obwohl polnische Gerichte und Staatsanwaltschaften solche Fäller immer genauer unter die Lupe nehmen, zeigt ihre Art der Interpretation von Anzeigen immer noch sehr oft den Willen, die Sache schnell zu Ende zu bringen und erst gar kein Verfahren zu initiieren, in dessen Verlauf erst der wahre Charakter des Vorfalls zu tage kommen könnte.
Schlüsselproblem ist dabei die Frage der Anwendung und Interpretation der Vorschriften durch Gerichte und Staatsanwaltschaften. Dies ist zugleich ein Problem, das vielschichtiger und schwieriger ist als die zutreffende Formulierung juristischer Definitionen, denn auch die zutreffendsten und präzisesten davon, erfüllen ihre grundlegende Aufgabe, die der Schutz der Rechte der Individuen, die zu bestimmten Gruppen gehören, vor Hassreden und Verbrechen aus Hass ist, nicht, wenn sie in nicht zutreffender Weise angewendet werden. Ein Beispiel hierfür soll die empörende Begründung der Ablehnung, ein Verfahren aufzunehmen, formuliert durch einen der Staatsanwälte in Bialystok im Falle einer Hakenkreuzschmiererei auf einer Fassade sein: Grund dafür, sich nicht mit dieser Sache zu fassen, sei der Umstand, dass in Asien das Hakenkreuz ein allgemein bekanntes Zeichen für Glück und Wohlergehen sei. Hier ist hinzuzufügen, dass Bialystok seit Jahren von einer Flut von Hakenkreuzen und anderen faschistischen und nationalsozialistischen Symbolen geplagt wird und sich auch mit dem Problem rassistischer Kriminalität in einem Ausmaß, das in anderen Landesteilen nicht anzutreffen ist, herumschlagen muss. Offensichtlich war sich jedoch der Staatsanwalt aus Bialystok dessen nicht bewusst.
Am wichtigsten scheint daher die Einführung vielseitiger Schulungen für die Vertreter der Polizei und des Justizapparates sowie das Propagieren solcher gesellschaftlicher Grundeinstellungen zu sein, die sich dem Rassenhass entgegenstellen, zu sein.
2b. Dr Aleksandra Gliszczyńska – Grabias
Mowa nienawiści i przestępstwa z nienawiści na tle etnicznym,
rasowym i narodowościowym w Polsce

Zjawisko mowy nienawiści i przestępstw z nienawiści na tle etnicznym, rasowym i narodowościowym w Polsce ma swoją specyfikę, którą bardzo dobrze ukazują przykłady z działalności Stowarzyszenia przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii „Otwarta Rzeczpospolita”, które podejmuje rocznie dziesiątki interwencji w sprawach dotyczących przypadków nawoływania do nienawiści bądź znieważania czy stosowania przemocy na tle nienawiści rasowej, etnicznej, narodowościowej lub religijnej. Pomimo, że polskie sądy i prokuratury coraz uważniej przyglądają się takim sprawom, nadal bardzo często ich sposób interpretowania zgłoszeń wskazuje na chęć szybkiego „zamknięcia sprawy” i nie inicjowanie postępowania, którego przebieg mógłby dopiero wyjaśnić charakter zdarzenia.
Problemem kluczowym jest kwestia stosowania i interpretowania przepisów przez sądy i prokuratury. Jest to jednocześnie problem o wiele bardziej złożony i trudny niż poprawne formułowanie prawnych definicji, bowiem nawet najbardziej trafne i precyzyjne z nich, jeśli będą niewłaściwie wykorzystywane, nie spełnią swego podstawowego zadania, jakim jest ochrona praw jednostek należących do określonych grup przed mową nienawiści i przestępstwami z nienawiści. Przykładem niech będzie tu bulwersujące uzasadnienie odmowy wszczęcia postępowania, sformułowane przez jednego z białostockich prokuratorów w sprawie swastyki wymalowanej na budynku: brak podstaw do zajęcia się sprawą wynika z faktu, iż swastyka w Azji jest powszechnie znanym symbolem szczęścia i pomyślności. Warto dodać, że Białystok od wielu lat naznaczony jest wręcz plagą swastyk i innych faszystowskich i nazistowskich symboli, boryka się też z problemem rasistowskiej przestępczości w skali niespotykanej w innych rejonach kraju. Najwidoczniej jednak białostocki prokurator nie był tego świadomy.
Najważniejsze wydaje się zatem prowadzenie wszechstronnych szkoleń dla przedstawicieli Policji i wymiaru sprawiedliwości oraz propagowanie postaw społecznych, które będą przeciwstawiać się rasistowskiej nienawiści.

3a. Zofia Jabłońska
Vorstandsmitglied der Kampagne gegen Homophobie
Board Member, Campaign Against Homophobia
Die gesellschaftlich-rechtliche Situation von LGB in Polen

Die rechtliche Situation von LGB-Personen in Polen kann man nicht als gleichgestellt bezeichnen.Obwohl die Verfassung Diskriminierung aus egal welchem Grund verbietet, hat erst der Beitrittsprozess Polens zur EU dazu geführt, dass das Thema Antidiskriminierung in rechts Akten unterer Ebene aufgetaucht ist. Gegenwärtig taucht die sexuelle Orientierung als geschütztes Merkmal in drei Regelungen im Zusammenhang mit Beschäftigung auf – im Arbeitsgesetzbuch, im Gesetz über die Förderung der Anstellung und die Institutionen des Arbeitsmarktes und – ebenfalls seit 2011 – im Gesetz über die Inkorporation einiger Vorschriften der Europäischen Union im Bereich der Gleichberechtigung. Wobei allerdings seit Inkrafttreten des letztgenannten Gesetzes auf seiner Grundlage keine einzige inhaltliche Lösung getroffen worden ist.
Es fehlen Regelungen, die die spezifische gesellschaftliche Situation nicht heterosexueller Personen im Strafgesetzbuch regelt, das andere Minderheiten vor Erscheinungen von Hass schützt. LGB-Personen können auch keinen Schutz vor Diskriminierung in anderen Lebensbereichen wie Zugang zu Bildung, Gesundheitsschutz oder Zugang zu Gütern und Leistungen erwarten. Gleichgeschlechtliche Paare haben keinerlei Rechte, die Ehegatten gegeben werden, und Partner und Partnerinnen werden in der Mehrzahl der Lebenssituationen durch das Rechtssystem wie sich fremde Personen behandelt.
Gleichzeitig ist die gesellschaftliche Situation der LGB-Personen sehr schwer – im täglichen Leben treffen sie auf das Phänomen der Diskriminierung und über 1ß% der Personen ist Opfer physischer Gewalt geworden. Es fehlt an Sensibilität des Rechtssystems und die Praxis seiner Anwendung auf das Problem homophobischer Vorurteile, Diskriminierung und Gewalt führt zu vollkommener Unsichtbarkeit des Themas und vertieft den Ausschluss dieser Gruppe.

3b. Zofia Jabłońska
Warszawa
Sekretarzyni Zarządu, Kampania Przeciw Homofobii Board Member, Campaign Against Homophobia
Sytuacja społeczno-prawna osób LGB w Polsce

Sytuacja prawna osób LGB w Polsce nie może zostać nazwana równouprawnieniem. Mimo, iż Konstytucja zakazuje dyskryminacji z jakiejkolwiek przyczyny, dopiero proces akcesyjny Polski do EU spowodował pojawienie się tematyki antydyskryminacyjnej w aktach prawnych niższego rzędu. Obecnie orientacja seksualna pojawia się jako cecha chroniona w trzech regulacjach w kontekście zatrudnienia – w Kodkesie pracy, Ustawie o promocji zatrudnienie i instytucjach rynku pracy, a także od 2011 roku – Ustawie o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania. Przy czym od czasu wejścia w życie tej ostatniej nie zostało wydane na jej podstawie żadne merytoryczne rozstrzygnięcie.
Brak jest uregulowań uwzględniających specyficzną sytuację społeczną grupy osób nieheteroseksualnych w Kodeksie karnym, który chroni inne mniejszości przed przejawami nienawiści. Osoby LGB nie mogą także oczekiwać ochrony przed dyskryminacją w innych dziedzinach życia takich jak dostęp do edukacji, ochrona zdrowia, czy dostęp do dóbr i usług. Pary jednopłciowe nie mają żadnych praw, które przyznane są małżeństwom, a partnerzy i partnerki w większości sytuacji życiowych traktowane są przez system prawny jak obce sobie osoby.
Jednocześnie sytuacja społeczna osób LGB jest bardzo ciężka – w życiu codziennym spotykają się z przejawami dyskryminacji, a ponad 10% osób doświaczyło przemocy fizycznej. Brak wrażliwości systemu prawa i praktyki jego stosowania na problem homofobicznych uprzedzeń, dyskryminacji i przemocy powoduje całkowitą niewidoczność tematu i pogłębia wykluczenie tej grupy.

4a. Prof. Dr. Ewa Łętowska
Warschau
Institut für Rechtslehre der Polnischen Akademie der Wissenschaften

Die polnische Antidiskriminierungs-Gesetzgebung als loi spectacle

Die polnische Antidiskriminierungs-Gesetzgebung ist ineffektiv. Dies ist u.a. das Ergebnis einer mangelhaften Implementierung des Rechts der Europäischen Union. Auf der anderen Seite wirken die gesellschaftliche Situation und die historische Tradition hemmend auf die Entwicklung der gerichtlichen Praktik, die das disfunktionale Recht etwas berichtigen könnte. Axiologische xenophobische, antiliberale und antisemitische Grundlagen finden Unterstützung in der Misere der Aktivität der Judikativen in Antidiskriminierungs-Angelegenheiten. In der Konsequenz klafft die Schere zwischen dem „Recht“ ( und insbesondere dem verfassungsrechtlichen Standard des Kampfes mit Diskriminierung ) und der „Wirklichkeit“ beunruhigend weit auseinander. Das Referat ist der Verifizierung und der Begründung dieser Thesen sowie der praktischen Illustration dieser Thesen anahnd von Beispielen gewidmet.

4b. Prof. dr Ewa Łętowska
Warszawa
Instytut Nauk Prawnych PAN
Polskie ustawodawstwo antydyskryminacyjne jako loi spectacle

Polskie ustawodawstwo antydyskryminacyjne jest nieefektywne. Jest to m.in. wynik wadliwej implementacji prawa Unii Europejskiej. Z kolei Sytuacja społeczna i tradycja historyczna w Polsce wpływają hamująco na rozwój praktyki sądowej, która mogłaby nieco naprawić dysfunkcjonalne prawo. Aksjologiczne postawy ksenofobiczne, antyliberalne i antysemickie znajdują wsparcie w mizerii aktywności judykatwy w sprawach antydyskryminacyjnych. W konsekwencji nożyce między „prawem” (a zwłaszcza konstytucyjnym standardem walki z dyskryminacją) i „rzeczywistością” – pozostają niepokojąco rozwarte. Referat jest poświęcony weryfikacji i uzasadnieniu tych tez, oraz demonstrancji przykładów praktyki ilustrującej te tezy.

5a.Dr. Tomasz Milej
Diskriminierung aufgrund sexueller Orientierung in der Rechtsprechung des EGMR

Im vorliegenden Beitrag werden die durch den Straßburger Gerichtshof entschiedenen Fälle, bei denen die sexuelle Orientierung der Beschwerdeführer eine Rolle spielte, nach Sachbereichen gruppiert und besprochen. Erläutert werden zunächst einige grundsätzliche Aussagen der Straßburger Rechtsprechung zu den Prüfungsstandards in Diskriminierungsfällen. Die erste Fallgruppe bilden Fälle, in denen der Gerichtshof die Strafbarkeit homosexueller Praktiken für Konventionswidrig erklärte. In weiteren Teilen werden besprochen Diskriminierungen bei der Nachfolge in die Mietverträge, das Verbot von Hasspredigt gegen Homosexuelle, die Problematik der rechtlichen Anerkennung von de facto bestehenden homosexuellen Partnerschaften, das Recht auf Adoption sowohl durch alleinstehende homosexuelle Personen als auch durch homosexuelle Paare und schließlich die Versammlungsfreiheit im Kontext der Demonstrationen für die Rechte Homosexueller. Das Augenmerk richtet sich vor allem auf die Art und Weise, wie der Gerichtshof mit den zwischen den Konventionsstaaten bestehenden Unterschieden in der Rechtslage umgeht und nach einem europäischen Konsens sucht.
5b. Dr. Tomasz Milej
Dyskryminacja ze względu na orientację seksualną w orzecznictwie ETPCz
Artykuł omawia sprawy rozstrzygnięte przez ETPCz, w których rolę odgrywała orientacja seksualna skarżących, po pogrupowaniu ich na podstawie zakresu tematyczngo. Nach wstępie przedstawione zostały naczelne zasady dotyczące standardów orzekania w sprawach dyskryminacji. Pierwszą grupę omówionych kazusów stanowią decyzje, w których trybunał za sprzecze z Konwencją uznał penalizację praktyk homoseksualnych. W kolejnych cześciach analizie poddana zostałą dyskryminacja przy następstwie prawnym w umowach najmu, zakaz mowy nienanawiści wobec homoseksualistów, problematyka prawnego uznania faktycznie istniejących związków partnerskich, prawo do adopcji zarówno przez osoby homoseksualne żyjące samotnie, jaki i poprzez pary homoseksualne, i w końcowej części wolność zgromadzeń w kontekście demonstracji w obronie prawa osób homoseksualnych. Szczególny nacisk położony jest na sposób traktowania przez Trybunał różnic w rozwiązaniach ustawodawczych występujących między państwami-stronami Konwencji oraz na metodzie wyznaczania przez Trybunał europejskiego konsensusu.

6a. Dr. Dorota Pudzianowska
Warschau
Helsinki Stiftung für Menschenrechte (HFPC)
„ Das polnische Gleichstellungsrecht und seine tatsächliche Umsetzung“

HFPC hat Untersuchungen durchgeführt, die als Bericht „Rassismus in Polen“ veröffentlicht wurden. Diese zeigen, dass die am häufigsten anzutreffenden Erscheinungen von Rassismus die öffentliche Missachtung du Beleidigung bezogen auf die Herkunft sind. Personen afrikanischer Herkunft hören oft in ihre Richtung Worte wie „Affe“, „Schwarzer Affe“, „Bambo“, „Gorilla“, Scharzer, Nigger. Personen aus Asien hören an sie gerichtet „Gelber“. Diese Worte begleiten auch physischer Aggression – Schlägen, Anstoßen, Schupsen. Kriminelle Handlungen dieses Types werden selten bei der Polizei gemeldet und Ausländer weisen auf die Unfähigkeit der Polizei hin. Aus der Perspektive der HFPC ist zweifelsohne ein Problem das Fehlen von Effektivität bei der Verfolgung von Taten dieses Types, was auch durch die internationale Gemeinschaft unterstrichen wurde – während der Allgemeinen zeitlich begrenzten Betrachtung Polens im Jahr 2012 wurde eine Verstärkung der Anstrengungen der Polizei bei der Bekämpfung von Verbrechen aus Hass empfohlen. In der letzen Zeit kam es zu vielen Vorfällen mit rassistischem Charakter in der Regien Podlasie, vor allem in Bialystok – in vielen dieser Fälle kam es zur Einstellung des Verfahrens, weil die Täter nicht ermittelt werden konnten. Ein Problem ist auch die unzutreffende Interpretation des Rechts, nach unserer Auffassung verbunden mit fehlendem Willen, sich mit bestimmten Sachen zu befassen.

6b. dr Dorota Pudzianowska
Warszawa
Helsińska Fundacja Praw Człowieka
„HFPC przeprowadziła badania opublikowane jako raport „Rasizm w Polsce”.
Pokazują one, że najczęściej spotykane przejawy rasizmu to publiczne znieważanie i wyzywanie ze względu na pochodzenie. Osoby pochodzenia afrykańskiego słyszą często pod swoim adresem takie słowa jak „małpa”, „czarna małpa”, „asfalt”, „Bambo”, „goryl”, czarny, czarnuch. Osoby z Azji słyszą pod swoim adresem – „żółtek”. Słowa takie towarzyszą też agresji fizycznej – pobiciom, uderzeniom, pchnięciom. Przestępstwa tego typu rzadko są zgłaszane na policję a cudzoziemcy zwracają uwagę na nieudolność policji. Z perspektywy HFPC niewątpliwie problemem jest brak efektywności ścigania przestępstw tego typu, co zostało też podkreślone przez społeczność międzynarodową – podczas Powszechnego Przeglądu Okresowego Polski w 2012 r. rekomendowano wzmocnienie wysiłków policji w zwalczaniu przestępstw z nienawiści. W ostatnim czasie wiele zdarzeń o charakterze rasistowskim ma miejsce w regionie Podlasia, przede wszystkim w Białymstoku – w wielu tych sprawach doszło do umorzeń ze względu na niewykrycie sprawców. Problemem jest również nieprawidłowa interpretacja prawa, w naszej ocenie związana z niechęcią do zajmowania się pewnymi sprawami.“

7a.Alexandra Thein Mitglied des Europäischen Parlaments

„Die Rechtsetzungsvorschläge der Europäischen Kommission im Bereich des Güterrechts für verheiratete Paare sowie für eingetragene Partnerschaften
Das Europaparlament ist dabei, das gesamte Erb- und Familienrecht (Unterhalt, Scheidung, Erbrecht und Güterrecht) im Bereich des Internationalen Privatrechts zu harmonisieren und zwar hinsichtlich des zuständigen Gerichts, des anwendbaren materiellen Rechts und der Anerkennung und Vollstreckung von Entscheidungen.
Es geht um folgende Fallkonstellationen: binationale Paare, Paare mit derselben Staatsangehörigkeit, bei denen einer der Partner in einem anderen Mitgliedstaat lebt oder die zwar im selben Mitgliedstaat leben, aber Vermögen in einem anderen Mitgliedstaat haben. Ein großer Vorteil der Harmonisierung ist u.a., dass im Güterrecht Güterrechtsspaltungen – insbesondere bei unbeweglichem Vermögen in einem anderen Mitgliedsstaat – in Zukunft vermieden werden. Weiter wird vorhersehbar, welchem nationalen Recht der Güterstand unterliegt und sich widersprechende höchstrichterliche Urteile mit dem entsprechenden Zeit- und Kostenaufwand werden in Zukunft vermieden.
Europa wächst immer mehr zusammen und Anknüpfungspunkt soll nicht mehr die Staatsangehörigkeit, sondern der gewöhnliche Aufenthalt sein. Die Definition des gewöhnlichen Aufenthalts wurde nach jahrelanger Diskussion in Europaparlament und Rat bewußt offen und damit der Rechtsprechung überlassen.
Im Gesetzgebungsverfahren befinden sich noch 2 Verordnungsvorschläge der Kommission im Bereich des Güterrechts für Ehen (auch gleichgeschlechtliche wie in Niederlande, Belgien, Spanien, Schweden, Portugal, Dänemark und Frankreich) und eingetragene Partnerschaften (auch heterosexueller Art).
Von Wissenschaft und Praxis wurde die Trennung ohne Notwendigkeit in 2 separate Verordnungsvorschläge gerügt, die allein aus politischen Gründen erfolgte. Nicht alle Mitgliedstaaten kennen das Rechtsinstitut der eingetragenen Partnerschaft und haben insbesondere bei gleichgeschlechtlichen eingetragenen Partnerschaften große Vorbehalte wie z.B. Polen. Es bestand daher die Befürchtung, dass zwar beim Ehegüterrecht die erforderliche Einigung in Parlament und Rat, wo obendrein Einstimmigkeit erforderlich ist, erzielt werden könnte. Nicht aber im Bereich des Güterrechts eingetragener Partnerschaften, so dass dann ein neuer Gesetzgebungsvorschlag im Verfahren der verstärkten Zusammenarbeit -wie bei der ScheidungsVO- hätte eingebracht werden müssen, für das die Teilnahme von mindestens 9 Mitgliedstaaten erforderlich ist.
Die Berichterstatterin hat sich von Anfang an darauf konzentriert, dass beide Verordnungsvorschläge zusammen verhandelt und nicht getrennt werden, was bisher gelungen ist. Um den zögernden Mitgliedstaaten -neben Polen insbesondere auch Italien- entgegenzukommen, ist die Berichterstatterin nicht dem Ansinnen auf vollständige Gleichstellung eingetragener Partnerschaften mit Ehen gefolgt. Sofern ein Staat wie Polen das Institut der eingetragenen Partnerschaft in seinem nationalen Recht nicht kennt, ist er nicht verpflichtet, eine Klagemöglichkeit vorzusehen. Vielmehr müßte ein deutsches Paar, das in Polen seinen gewöhnlichen Aufenthalt hat, eine güterrechtliche Regelung außerhalb von Polen einklagen.
Verlangt wird allerdings, dass Polen beim Zuzug eines deutschen Paares mit einer eingetragenen Partnerschaft, diese anerkennt und die Partner nicht als ledig betrachtet. Gerade wenn Kinder in einer solchen Verbindung leben, sollte dies schon zur Vermeidung menschlicher Tragödien eine Selbstverständlichkeit sein. Diese Kinder haben sonst oftmals keine Rechtsbeziehung mehr zu einem oder beiden der von ihnen als Eltern angesehenen Partner mit den sich daraus ergebenden praktischen Problemen hinsichtlich Einschulung, Erteilung einer Staatsangehörigkeit bei Geburt etc. Verlangt wird weiter, dass Polen eine güterrechtliche Entscheidung eines deutschen Gerichts auch in Bezug auf in Polen befindliche Vermögenswerte anerkennen müßte.
Ausnahmen sind für die Zuweisung der „Ehe“wohnung vorgesehen.
Die Berichterstatterin hat als Liberale eine Rechtswahlmöglichkeit hinsichtlich des auf den Güterstand anwendbaren Rechts – wie bei den Ehen – auch für eingetragene Partnerschaften gefordert. Ein bei der europäischen Grundrechteagentur in Wien eingeholtes Gutachten sah in der Ungleichbehandlung Verstöße gegen die europäische Grundrechtecharta.
Das Europaparlament hat sich mit überwältigender Mehrheit sowohl für die Rechtswahlmöglichkeit wie insgesamt für die 2 Verordnungsvorschläge in ihrer abgeänderten Form ausgesprochen. Im Rat laufen die Verhandlungen noch. Die kommende griechische Ratspräsidentschaft möchte die Verabschiedung der beiden Verordnungen forciert betreiben.

7b. Alexandra Thein Poseł do Parlamentu Europejskiego
Wykład małżenskie prawo majątkowe
Parlament Europejski jest w trakcie prac nad ujednoliceniem uregulowań prawnych z zakresu międzynarodowego prawa prywatnego dotyczących całego prawa spadkowego i rodzinnego (alimentacja, rozwód, prawo spadkowe oraz małżeńskie prawo majątkowe) odnośnie właściwości sądowej, zastowsowania prawa materialnego oraz uznania i ekzekucji wyroków i decyzji.
Konkretnie chodzi o nastepujące konstelacje: pary posiadające dwa różne obywatelstwa, pary posiadające co prawda to samo obywatelstwo ale jeden z partnerów mieszka w innym kraju członkowskim lub oboje mieszkają wprawdzie w tym samym państwie, ale majątek znajduje się w innym państwie. Wielka zaletą tego ujednolicenia jest między innymi to, że w zakresie małżeńskiego prawa majątkowego będzie można w przyszłości uniknąć rozłamów – w szczególności dotyczących nieruchomości znajdujących się w innym kraju członkowskim. Ponadto przewidywalne będzie określenie jakiemu prawu państwowemu podlega małżeńskie prawo majątkowe, a przede wszystkim będzie można w przyszłości uniknąć orzekania sprzecznych wyroków sądowych i związanych z nimi nakładów czasu i kosztów.
Europa konsoliduje sie coraz bardziej, a co za tym idzie, punktem odniesienia nie powinno być obywatelstwo ale stałe miejsce zamieszkania. Po wieloletnich dyskusjach w Parlamencie i Radzie Europejskiej , definicję stałego miejsca zamieszkania pozostawiono świadomie otwartą w ten sposób oddając ją w gestię orzecznictwa.
W procedurze ustawodawczej znajdują się jeszcze 2 propozycje komisji dotyczące rozporządzeń w zakresie małżeńskiego prawa majątkowego (również w stosunku do związków małżeńskich par tej samej płci jak w w Holandii, Belgii, Hiszpanii, Szwecji, Portugali , Dani i Francji) oraz zarejestrowanych związków partnerskich (również heteroseksualnych).
Nauka i praktycy narzekali na podział we dwie propozycje dyrektyw nie z konieczności ale wyłącznie z powodów politycznych. Nie wszystkie kraje członkowskie znają instytucję prawną zarejestrowanych związków partnerskich i w szczególności w stosunku do homoseksualnych związków partnerskich mają wielkie zastrzeżenia jak np. Polska. Istniały zatem obawy, że co prawda w stosunku do uregulowań dotyczących małżeńskich stosunków majątkowych dałoby sie osiągnąć konieczne porozumienie w Parlamencie i Radzie Europejskiej, gdzie dodatkowo konieczna była jednogłośna zgoda wszystkich członków. Ale nie w kwestii uregulowań dotyczących zarejestrowanych związków partnerskich, w związku z czym nastąpiłaby konieczność wniesienia nowego projektu ustawodawczego w formie postępowania o wzmocnionej współpracy – tak jak w przypadku projektu ustawodawczego dotyczacego rozwodów – gdzie konieczny jest udział co najminiej 9 krajów członkowskich.
Osoba sprawozdawcy od początku kładła nacisk to aby oba projekty rozporządzeń rozpatrywane były łącznie a nie osobno, co się do tej pory udało. By wyjść naprzeciw wahającym się krajom członkowskim – obok Polski w szczególności Włochom – sędzia sprawozdawca nie naciskała na pełne zrównanie prawne zarejestrowanych związków partnerskich ze związkami małżeńskimi. Ponieważ taki kraj jak Polska nie przewiduje w swoim prawie instytucji zarejestrowanego związku partnerskiego, nie jest zobowiązany do stworzenia możliwości zaskarżenia. Niemiecka para, która posiada w Polsce stałe miejsce zamieszkania musiałaby dochodzić sądownie praw z tytułu prawa majątkowego poza terytorium Polski. Jednakże wymagane byłoby aby Polska w przypadku niemieckiej pary pozostajacej w zarejestrowanym związku partnerskim uznała taki związek i nie traktowała partnerów jako osób stanu wolnego. Zwłaszcza gdy w związkach takich żyją dzieci, to już z powodu unikania ludzkich tragedii powinno być to oczuwiste. Dzieci takie częstokroć, nie posiadają żadnych związków prawnych z jednym lub z obojgiem partnerów których uznają za swoich rodziców, co wiąże sie z wynikającymi z tego praktycznymi problemami odnośnie rozpoczęcia edukacji, nadania obywatelstwa w chwili urodzenia itp. Wymaga się ponadto, by Polska musiała uznać decyzję niemieckiego sądu odnośnie prawa majątkowego również w stosunku do majątku znajdującego sie w Polsce.
Wyjątki przewidziane są w przypadku przydzielenia mieszkania „małżeńskiego”.
Sędzia sprawozdawca, jako osoba liberalna, postulowała wprowadzenie również dla zarejestrowanych związków partnerskich możliwości wyboru prawa odnośnie prawa majątkowego, tak jak to ma miejsce w przypadku związku małażńskiego. Opinia jaka zasięgnięto w agencji praw obywatelskich w Wiedniu stwierdza, że takie nierówne traktowanie narusza europejską kartę praw obywatelskich.
Parlament Europejski przeważającą większością głosów, opowiedział się zarówno za możliwością wyboru prawa, jak i za powyższymi 2 propozycjami rozporządzeń w ich zmienionej formie. Grecja jako przyszły kraj przewodniczący Razie Europejskiej będzie dążyć do uchwalenia obu rozporządzeń.

Comments are closed.